Şehir Yılbaşı Işıklandırma Projesi: Büyük Ölçekli Organizasyon ve Yönetim 2025
.webp&w=1920&q=75)
3-Tarafalı Sözleşme Sorumluluk Matrisi
- Belediye sorumluluğu:
- Alt yapı + izin (Belediye Kanunu 5393 Madde 14)
- Hizmet alıcı:
- Bütçe + sahne planı + onay (yazılı KEP)
- Üretici (yüklenici):
- Kurulum + bakım + söküm (eser sözleşmesi)
- Geçici sigorta kapsamı:
- All-risk + 3. şahıs %1.8-3.2 prim
- Mücbir sebep maddesi:
- TBK 136 — kar/fırtına/deprem otomatik kapsam dışı
Kaynak: Belediye Kanunu 5393 sayılı Madde 14
Kaynak: Türk Borçlar Kanunu 6098 Madde 1 sözleşme
Kaynak: TBK 470 ve devamı, Eser Sözleşmesi
Kaynak: Türkiye Sigorta Birliği 2024 Tarife Rehberi
Kaynak: TBK 6098 Madde 136 borcun ifa edilmemesi
Şehir geneli yılbaşı projesinde 3-tarafalı sözleşme nasıl?
Belediye altyapı+izin (Belediye Kanunu 5393 Madde 14), hizmet alıcı bütçe+onay (KEP yazılı), yüklenici kurulum-bakım-söküm (TBK 470 eser). Mücbir sebep TBK 136'da otomatik kapsam dışı — kar fırtınasında tazminat çıkmaz.
- • Belediye: Madde 14 altyapı
- • Hizmet alıcı: KEP onay
- • Yüklenici: TBK 470 eser
- • Sigorta primi %1.8-3.2
- • TBK 136 mücbir sebep
2024 yılında İstanbul'da bir büyük ölçekli cadde aydınlatma projesinde fırtına hasarı yaşandı. Sigorta kaydı ve 3-taraflı sözleşme sayesinde tazminat süreci 45 gün içinde tamamlandı. Sigorta olmayan benzer projelerde aynı hasar, 2 taraf arasındaki hukuki süreçle 8 aya uzadı.
Şehir geneli yılbaşı ışıklandırma projesinde belediye, hizmet alıcı ve üretici arasındaki 3-taraflı sözleşme şu sorumluluk ayrımını yapmalıdır: belediye altyapı ve izin yükümlülüklerini, hizmet alıcı bütçe taahhüdü ve sahne planı onayını, üretici ise tasarım-kurulum-bakım-söküm sürecini üstlenir. Her tarafın geçici sigorta kapsamındaki yeri ve mücbir sebep hali ayrı maddeler olarak yazılmalıdır.
Bu ayrımın neden önemli olduğunu anlatmak için İç Anadolu'da yaşanan bir vaka yeterli: mücbir sebep maddesi olmayan bir sözleşmede kar fırtınası, beklenmediği kadar büyük bir tazminata dönüştü.
Fırtına Tazminatını Ödeyen Belediye
.webp&w=1920&q=75)
Saha Gözlemi: İç Anadolu, 2022-2023 Sezonu
İç Anadolu'da bir büyükşehir belediyesi, 2022-2023 yılbaşı sezonu için merkezi cadde aydınlatma projesini ihaleye çıkardı. İhaleyi kazanan firma ile belediye arasında 2-taraflı sözleşme yapıldı; sözleşmede mücbir sebep maddesi yer almıyordu.
Kurulum 18 Kasım'da başladı. 24-25 Kasım'da bölgede beklenmedik şiddetli bir kar fırtınası yaşandı. Ana cadde 3 gün araç trafiğine kapandı; kurulum ekibi sahaya çıkamadı. 6 günlük kurulum gecikmesi sezon başlangıcını 1 Aralık'tan 7 Aralık'a attı.
Firma sözleşmedeki teslim tarihini kaçırdığı için gecikme cezasına muhatap oldu. Firma mücbir sebep iddiasıyla itiraz etti; sözleşmede madde olmadığı için TBK çerçevesinde ispat süreci başladı. Uzayan müzakere sonunda belediye cezanın bir kısmından vazgeçti, firma kalan süreyi ücretsiz kapattı. Her iki taraf da kayıpla çıktı.
Sonuç: Şehir ölçeğindeki sözleşmelerde mücbir sebep maddesi artık standart olarak dahil ediliyor.
3-taraflı sözleşme yapısına geçmeden önce bu vakadaki asıl zayıflık görülmeli: iki taraflı sözleşme, hizmet alıcının konumunu belirsiz bırakmış ve tazminat tartışması belediye-firma arasında sıkışmıştır. 3-taraflı yapıda her tarafın mücbir sebep durumundaki hakları ayrı tanımlanır.
3 Taraf × Sorumluluk × Sigorta Matrisi
Aşağıdaki matris 3-taraflı sözleşmenin temel iskeletini göstermektedir. Her tarafın sorumluluğu, tipik mali yükümlülüğü ve mücbir sebep durumundaki hakkı ayrı satırlarda tanımlanmıştır.
| Taraf | Temel Sorumluluk | Tipik Mali Yükümlülük | Mücbir Sebep Hakkı |
|---|---|---|---|
| Belediye | Altyapı hazırlığı, elektrik bağlantı izni, trafik düzenlemesi, belediye mülkleri üzerindeki izin | İzin harcı (proje büyüklüğüne göre değişir) | Altyapı gecikmesi → proje erteleme hakkı (tarafı mücbir sebepten korur) |
| Hizmet Alıcı | Bütçe taahhüdü, sahne planı onayı, sponsor/kiracı koordinasyonu, ödeme takvimi | Toplam proje bedelinin %30-50'si avans | Bütçe kesintisi → kısmi kapsam hakkı, tazminat tavanı |
| Üretici/Firma | Tasarım, üretim, kurulum, sezon-içi bakım, söküm, depolama, sigorta | Sözleşme bedeli − avans = kalan ödemeler | Hava koşulları → süre uzatım hakkı (tazminatsız) |
Kaynak: TBK 6098 (Türk Borçlar Kanunu) genel çerçeve; Belediye Kanunu 5393 kamu hizmet yükümlülükleri.
Taraf 1: Belediye — Altyapı ve İzin Yükümlülükleri
.webp&w=1920&q=75)
Belediye sözleşmede üç temel yükümlülüğü üstlenir:
- Elektrik altyapısı: Ana besleme noktalarının kapasitesi firma'ya önceden yazılı olarak bildirilir. Kurulum başladıktan sonra "pano yetmez" gecikmesi belediye sorumluluğundadır.
- İzin ve lisanslar: Belediye mülkleri üzerindeki kurulum izinleri, cadde-kaldırım çalışma izni ve trafik düzenlemesi belediye tarafından koordine edilir. İzin gecikmelerinden kaynaklanan proje kaymaları belediye sorumluluğundadır.
- Güvenlik koordinasyonu: Yıllık cadde etkinliği varsa (fuar, konser) kurulum takviminin çakışmaması için önceden bildirim zorunluluğu.
Sözleşmede belediyenin bu yükümlülükleri tamamlama tarihleri yazılmalı ve gecikmesi durumunda kurulum takviminin otomatik kayacağı belirtilmelidir. Belediye mevzuatı ve izin prosedürleri hakkında güncel bilgiye İçişleri Bakanlığı belediye mevzuatı sayfasından ulaşabilirsiniz.
Taraf 2: Hizmet Alıcı — Bütçe Taahhüdü ve Sahne Planı
Hizmet alıcı (belediye sponsoru, BID/ticaret odası veya büyük AVM işletmecisi) sözleşmede şu maddeleri üstlenir:
- Bütçe taahhüdü ve ödeme takvimi: Avans oranı, ara ödemeler ve sezon sonu kapanış ödemesi tarihleri netleştirilmiş olmalı. Avansın gecikmesi malzeme tedarik sürecini dondurur.
- Sahne planı onayı: Tasarım brief'inin kim tarafından onaylanacağı, kaç revizyon hakkı olduğu ve onay süresi (tipik 3-5 iş günü).
- Sponsor/kiracı koordinasyonu: Projede sponsor logolu eleman (led banner, tabela) varsa bu koordinasyon hizmet alıcının sorumluluğudur; firma yalnızca teknik üretimi yapar.
- Erişim izni: Kiracı mülklerine (mağazalar, restoranlar) kurulum için erişim izni hizmet alıcının organize etmesi gereken bir görevdir.
Taraf 3: Üretici — Kurulum, Bakım ve Söküm
Üretici firma sözleşmede en geniş yükümlülük listesini taşır:
- Tasarım ve 3D görselleştirme (revizyon hakları dahil)
- Malzeme üretimi veya tedariki (CE belgesi ve TS EN 60598-1 uyumlu)
- Kurulum (izinli, sigortalı, iş güvenliği uyumlu)
- Devreye alma ve test protokolü
- Sezon-içi bakım (haftalık denetim, SLA maddesiyle bağlantılı)
- Söküm, temizlik ve etiketli depolama
Üretici bu yükümlülükleri yerine getirirken belediye'nin izin gecikmesi veya hizmet alıcının onay gecikmesi nedeniyle takvim kayması yaşanırsa bu kaymalar üreticinin gecikme cezasına girmemeli. Bu ayrım sözleşmeye yazılmak zorundadır.
Geçici Sigorta Kapsamı
.webp&w=1920&q=75)
Şehir ölçekli projelerde geçici sigorta üç katmanı kapsamalıdır:
| Katman | Kapsam | Kimin Adına |
|---|---|---|
| 1. Ekipman ve malzeme | Kurulum sürecinde hasar, kayıp | Üretici firma |
| 2. 3. taraf sorumluluk | Yaya/araç hasarı, sezon-içi kaza | Üretici + Belediye |
| 3. Yangın ve doğal afet | Kurulu sistem hasarı | Tüm taraflar |
Poliçenin üç tarafı da isim olarak içermesi kritiktir. Yalnızca firmayı kapsayan poliçe belediyeyi ve hizmet alıcıyı korumaz; sigorta şirketi bu durumda tazminatı reddedebilir.
Geçici Sigorta Maliyet Referans Tablosu (2025)
| Proje Büyüklüğü | Tahmini Proje Bedeli | Geçici Sigorta Oranı | Yıllık Prim (Tahmini) | Kapsam |
|---|---|---|---|---|
| Küçük Ölçek | ₺100K–500K | %0.8–1.2 | ₺800–6,000 | Kurulum + sezon |
| Orta Ölçek | ₺500K–2M | %0.6–1.0 | ₺3,000–20,000 | Kurulum + sezon + söküm |
| Büyük Ölçek | ₺2M+ | %0.4–0.8 | ₺8,000–160,000 | Tam kapsam |
Oranlar sigorta şirketine ve proje detaylarına göre değişir. Teklifleri karşılaştırın. Referans: Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) ve Türkiye Sigorta Birliği.
Mücbir Sebep Maddesi
TBK 6098 mücbir sebep için genel çerçeve sunar; ancak sözleşmede açık madde olmaması ispat yükünü zorlaştırır. Aşağıdaki olaylar mücbir sebep kapsamında açıkça tanımlanmalıdır:
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nce ilan edilen fırtına, kar veya sel
- AFAD tarafından duyurulan doğal afet
- Ulusal veya bölgesel enerji kesintisi (>24 saat)
- Kamu sağlığı acil durumu nedeniyle kurulum kısıtlaması
- Belediye izin gecikmesi (izin biriminin değil, üçüncü kamu kurumunun nedenli)
Mücbir sebep durumunda tarafın yükümlülükleri şöyle tanımlanmalıdır: gecikme cezası yürümez; süre uzatımı mücbir sebep süresi kadar otomatik verilir; taraf diğer iki tarafa en geç 24 saat içinde yazılı bildirim yapar; mücbir sebep belgesi (meteoroloji raporu, AFAD yazısı) 5 iş günü içinde sunulur.
Mücbir Sebep Kapsamı — Madde Örnekleri
Hava Koşulu Maddesi
“Fırtına, sel veya kar yağışı nedeniyle kurulum/bakım çalışmalarının 48 saatten fazla aksaması durumunda, üretici taraf mücbir sebep hakkını kullanabilir. Üretici, aksama başladıktan itibaren 24 saat içinde diğer taraflara yazılı bildirimde bulunur ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerini 5 iş günü içinde sunar. Bu süre zarfında gecikme cezası işlemez; sözleşme süresi aksama süresi kadar uzar.”
Bütçe Kesintisi Maddesi
“Hizmet alıcının bütçe kısıtlaması nedeniyle proje kapsamının daraltılması halinde, üretici tarafa teslim tarihinden en az 30 gün öncesinde yazılı bildirim yapılır. Daraltılan kapsam nedeniyle üreticinin fiilen yaptığı harcamalar ve taahhüt edilen alt yüklenici bedelleri hizmet alıcı tarafından karşılanır; kalan sözleşme bedeli üzerinden tarafların mutabık kaldığı oranda tazminat ödenir.”
Belediye İzin Gecikmesi Maddesi
“İlgili belediyenin altyapı veya izin süreçlerindeki gecikmelerden kaynaklanan proje başlangıç kaymaları, üreticinin sorumluluğunda değildir. Belediye izninin sözleşmede belirtilen tarihten geç verilmesi halinde kurulum takvimi, gecikme süresi kadar otomatik kayar. Bu gecikmeden doğan ek maliyet (depolama, nakliye) hizmet alıcı ve belediye tarafından ortaklaşa karşılanır.”
Şehir Yılbaşı Projesinde Risk Değerlendirme Matrisi
| Risk Faktörü | Olasılık | Etki | Risk Skoru | Önlem |
|---|---|---|---|---|
| Hava koşulları (fırtına) | Yüksek | Yüksek | Kritik | Geçici sigorta + hava freni maddesi |
| Elektrik altyapısı yetersizliği | Orta | Yüksek | Yüksek | Ön keşif + belediye onayı |
| Bütçe kesintisi | Orta | Yüksek | Yüksek | Avans %30–50 + tazminat tavanı |
| Tedarikçi gecikmesi | Düşük | Orta | Orta | Sözleşmede penaltı maddesi |
| Vandalizm | Düşük | Orta | Düşük–Orta | Gece güvenlik + sigorta |
Sık Sorulan Sorular
Şehir yılbaşı projelerinde 3-taraflı sözleşme neden tek taraflıya göre daha iyi?
İki taraflı sözleşmede belediye-firma veya belediye-alıcı çifti arasındaki sorumluluk sınırları belirsiz kalır. Bir gecikme veya arıza olduğunda kimin tazminat ödeyeceği tartışmalı hale gelir. 3-taraflı sözleşme her tarafın yükümlülüğünü, süre takvimini ve ihlal sonuçlarını ayrı ayrı belirler. Bu yapı tahkim veya dava durumunda da koruyucudur.
Mücbir sebep maddesi olmadan sözleşme imzalanırsa ne olur?
Türk Borçlar Kanunu (TBK 6098) mücbir sebep hallerini genel çerçevede düzenler, ancak sözleşmede madde olmadığında ispat yükü firmaya düşer. Kar fırtınası, sele bağlı yol kesimi veya bölgesel enerji kesintisi gibi durumlarda tazminat sorumluluğu tartışmalı kalır. Sözleşmede açık mücbir sebep maddesi ispat yükünü azaltır ve her iki tarafı korur.
Geçici sigorta kapsamı ne olmalı, hangi riski karşılamalı?
Şehir ölçekli projelerde geçici sigorta üç katmanı kapsamalıdır: (1) kurulum sürecinde ekipman ve malzeme sigortası, (2) sezon boyunca sistemin 3. taraf sorumluluğu sigortası, (3) yangın ve doğal afet kapsamı. Poliçenin üç tarafı da isim olarak içermesi gerekir; sadece firmayı kapsayan poliçe belediyeyi veya alıcıyı korumaz.
Belediye izin süreçleri ne kadar sürer, bu sözleşmeye nasıl yansıtılmalı?
Türkiye'de belediye izin süreçleri 2-6 hafta arasında değişir. İBB Çevre Koruma Müdürlüğü dış cephe izni için 3-4 hafta, ilçe belediye reklam izni 2-3 hafta, yangın yönetmeliği uyumluluk belgesi 1-2 hafta tipik bekleme süresidir. Sözleşmeye "belediye izninin gecikmesi durumunda kurulum başlangıç tarihi otomatik olarak gecikme süresi kadar ertelenir; bu gecikme mücbir sebep kapsamındadır" maddesi eklenmeli.
Hizmet alıcı ile belediye ayrı kurumlarsa kimin imzası geçerli?
Her iki tarafın da yetkili imzası gerekir. Belediyede encümen veya meclis kararı ile yetkili kılınan birim, kurumsal hizmet alıcıda ise yönetim kurulu kararı ile yetkilendirilmiş kişi imza atmalıdır. İmza yetkisi belgesi sözleşme ekine eklenmelidir. Yetkisiz imzayla yapılan sözleşme ilerleyen süreçte geçersizlik iddiasına konu olabilir.
Şehir ölçeğinde kurulum için trafik düzenleme masrafını kim karşılar?
Bu masrafı üstlenen taraf sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Genellikle iki yaklaşım: (1) Belediye kendi personeliyle trafik düzenlemesi yapar, bu kalem bütçeye dahil edilmez; (2) Firma trafik düzenleme şirketiyle anlaşır, maliyeti proje bütçesine ekler. İkinci yaklaşımda kalem miktarı belirtilmeli ve onay alınmalıdır. Belirtilmeyen trafik düzenleme maliyeti proje ilerlemesini geciktirir.
Kısmi tamamlama hükmü ne anlama gelir, sözleşmeye eklenmeli mi?
Kısmi tamamlama hükmü, kurulumun planlanan tarihte yalnızca bir kısmı tamamlanabilirse hangi bölümlerin öncelikli devreye alınacağını belirler. Şehir projelerinde merkezi alan (ana meydan, cadde başlangıcı) önce açılır; sokak ve tali cadde daha sonra tamamlanır. Bu hüküm olmadan tüm proje tamamlanmadan açılış yapılamaz, gecikme baskısı artar. Hüküm sözleşmeye eklenmelidir.
Sezon sonu söküm sorumluluğu 3 taraf arasında nasıl paylaşılır?
Söküm ve depolama sorumluluğu üretici firmada olmalıdır; bu sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Depolama yeri üreticinin deposuysa adres ve sigorta; belediye veya alıcının mülkündeyse erişim koşulları eklenmeli. Söküm tarihi, söküm sonrası teslim tutanağı ve hasarlı malzeme tutanağı prosedürü üç tarafın imzasıyla kapanmalıdır. Bu adım atlanırsa malzeme sahipliği tartışmalı hale gelir.
Özet: 3 Taraf, 3 Sorumluluk, 1 Sigorta
Şehir geneli yılbaşı ışıklandırma projelerinde en sık karşılaşılan sorun teknik değil, sorumluluk belirsizliğidir. 3-taraflı sözleşme bu belirsizliği dağıtır. Mücbir sebep maddesi ise hava koşullarının yarattığı gecikmeyi tazminata dönüştürmez.
Şehir ölçeğinde proje planlıyorsanız ya da bir projede taraf olacaksanız ücretsiz keşif randevusu alabilirsiniz. Sözleşme yapısı, sigorta gereklilikleri ve belediye izin süreçlerini birlikte değerlendiriyoruz.
İlgili Makaleler
Kaynaklar
- • Türkiye Aydınlatma Derneği (TAD) — LED Enerji Verimliliği Raporu
- • Uluslararası Aydınlatma Komisyonu (CIE) — Aydınlatma Standartları ve Yönetmelikleri
- • Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı — Verimli Aydınlatma Rehberi
- • A1 Organizasyon — 15+ yıl sektör deneyimi ve 500+ tamamlanan proje verileri (2010–2026)
Cadde, Sokak & Şehir Projesi — İlgili Yazılar
.webp&w=1920&q=75)
.webp&w=1920&q=75)
.webp&w=1920&q=75)
Cadde & Sokak Yılbaşı Işıklandırma Hizmeti İçin Teklif Alın
Profesyonel ekibimizle yılbaşı gecesini unutulmaz kılalım. İlk görüşme ve keşif tamamen ücretsizdir.
Hemen Ara: 0532 372 39 32